Chênh lệch lớn nhiệt độ ngày và đêm tăng nguy cơ tử vong tim mạch

Trong vài thập niên gần đây, y học môi trường đã phát hiện chênh lệch nhiệt độ trong ngày (Diurnal Temperature Range – DTR), tức sự khác biệt giữa nhiệt độ cao nhất ban ngày và thấp nhất ban đêm, là nguy cơ với sức khỏe tim mạch.

“Stress sinh lý” hệ tim mạch phải gánh chịu

Ở các nước nhiệt đới như Việt Nam, hiện tượng ban ngày nắng nóng nhưng ban đêm mát hoặc lạnh nhanh là rất phổ biến, nhất là những ngày mùa đông xuân ở miền Bắc, DTR thường xuyên đạt mức 8 – 15 độ C. Những dao động nhiệt độ này tạo ra một dạng “stress sinh lý” mà cơ thể, đặc biệt là hệ tim mạch, phải liên tục thích nghi trong thời gian ngắn.

Cần chú trọng các biện pháp ngăn ngừa tái đột quỵ khi DTR cao.

Các nghiên cứu dịch tễ học lớn đa số được thực hiện ở châu Âu, Mỹ và Úc cho thấy mối liên quan rõ ràng giữa DTR và các biến cố tim mạch.

Khi DTR tăng thêm chỉ 1 độ C, nguy cơ nhập viện do bệnh tim mạch nói chung tăng khoảng 1 – 2%, trong khi nguy cơ đột quỵ ở người cao tuổi có thể tăng tới 4 – 5%. Những ảnh hưởng này không chỉ giới hạn ở đột quỵ mà còn bao gồm nhồi máu cơ tim, suy tim, rối loạn nhịp tim và tử vong do tim mạch.

Điều đáng chú ý là nguy cơ không nhất thiết cao nhất khi trời nóng hay trời lạnh nhất, mà lại tăng mạnh khi nhiệt độ thay đổi nhanh giữa hai trạng thái trong cùng một ngày.

Với nghiên cứu trên, nếu trong điều kiện khí hậu Việt Nam trong những ngày khi nhiệt độ chênh lệch giữa ngày và đêm lên tới 8 – 10 độ C, nguy cơ các biến cố tim mạch trong cộng đồng có thể tăng từ 10 – 40% so với những ngày thời tiết ổn định.

Thực tế, chưa có một báo cáo toàn diện nào về dịch tễ về mối liên quan giữa DTR và các biến cố tim mạch ở Việt Nam, nhưng một số nghiên cứu ghi chép tại bệnh viện cho thấy có sự gia tăng tỷ lệ bệnh tim mạch phải nhập viện theo chu kỳ mùa, nhất là ở thời kỳ giao mùa, thời điểm DTR tăng lên.

Phòng ngừa tác hại DTR

Phòng ngừa tác hại của chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm trở thành một phần quan trọng trong chăm sóc sức khỏe tim mạch. Người dân, đặc biệt là người có bệnh tim, cần hiểu rằng DTR cao nguy hiểm không kém những đợt nắng nóng hay rét đậm.

Trong những ngày mà ban ngày nóng trên 32 độ C nhưng ban đêm xuống dưới 24 độ C, nguy cơ tim mạch tăng rõ rệt. Việc giữ nhiệt độ môi trường sống, đặc biệt là phòng ngủ, ở mức ổn định là rất quan trọng. Thay vì tắt hoàn toàn máy lạnh, nên duy trì ở mức 26 – 28 độ C và kết hợp với quạt để tránh sự giảm nhiệt đột ngột.

Buổi sáng sớm, khi nhiệt độ còn thấp, người bệnh tim mạch nên tránh tắm nước lạnh, tránh ra ngoài trời lạnh đột ngột và không nên tập thể dục gắng sức ngoài trời gió lạnh.

Đối với người tăng huyết áp, việc đo huyết áp vào buổi sáng sau những ngày có DTR cao đặc biệt quan trọng, vì đây là thời điểm huyết áp dễ tăng vọt và nguy cơ đột quỵ cao nhất. Nếu thấy huyết áp cao hơn bình thường, cần nghỉ ngơi, dùng thuốc đúng chỉ định và tránh các hoạt động nặng.

Những người từng bị đột quỵ, đã đặt stent mạch vành hoặc bị suy tim càng phải chú ý hơn nữa, bởi với họ, mỗi đợt chênh lệch nhiệt độ lớn có thể là một lần nguy cơ tái phát tăng lên.